Het Schielandshuis is het enige bewaard gebleven gebouw uit de zeventiende eeuw in het Rotterdamse centrum. Het wordt tussen 1662 en 1665 gebouwd in opdracht van het hoogheemraadschap Schieland.

Het stadspaleis zal bijna anderhalve eeuw dienst doen als onderkomen van het polderbestuur. De architect is vermoedelijk Pieter Post, een grote naam in het Hollands classicisme. Post is onder meer verantwoordelijk voor het stadhuis van Maastricht en de waaggebouwen van Leiden en Gouda. Samen met Jacob van Campen ontwerpt hij het Mauritshuis en Huis Ten Bosch.

Er zijn aanwijzingen dat Jacob Lois, blauwverver van beroep en bevlogen amateur-bouwkundige, als opsiender van de nieuwe timmeragie het concept van Post heeft uitgewerkt. Hoe het precies zit, zullen we waarschijnlijk nooit weten.

In 1864 wordt het Schielandshuis grotendeels verwoest in een uitslaande brand. Ook de schilderijencollectie van verzamelaar Boymans, die sinds 1849 in Het Schielandshuis was ondergebracht, gaat bijna geheel in vlammen op.




In 1867, drie jaar na de brand, werd het gebouw heropend als onderkomen van het gemeentearchief en museum Boymans. Maar de slordig uitgevoerde restauratie had van het elegante stadspaleis een grauwe, dichtgepleisterde steenmassa gemaakt.

Het gemeentearchief had in Het Schielandshuis een Antiquiteitenkamer met onder andere voorwerpen die voor de stad belangrijk waren geweest. In 1904 werd de Antiquiteitenkamer omgedoopt tot Museum van Oudheden. Daarmee werd de basis gelegd voor het Historisch Museum der Stad Rotterdam. Met twee musea in één pand groeide de verzameling explosief. Het Schielandshuis werd te klein voor twee instellingen. Museum Boymans verhuisde in 1938 naar een nieuw gebouw waar het nog steeds is gevestigd als museum Boijmans Van Beuningen.
  



In dezelfde periode werden al plannen genaakt om Het Schielandshuis te restaureren. De oorlog en de wederopbouwperiode gooiden roet in het eten. Hoewel het pand het bombardement van mei 1940 overleefde, was de staat van onderhoud zo slecht, dat het in de jaren zestig op last van de brandweer werd gesloten.

In 1978 nam de gemeenteraad het besluit Het Schielandshuis in de oorspronkelijke zeventiende-eeuwse stijl te restaureren. In 1986 werd het museum feestelijk heropend. Sinds die tijd heeft het Historisch Museum veel nieuwe en vooral hoge buren gekregen. Het gebouw spiegelt zich tegenwoordig in de glazen gevels van de omliggende hoogbouw. Oud en nieuw in perfecte harmonie.